معرفى آثار مهم ؛ اين دو كتاب ، آثار اختصاصى هر علم را جداگانه ارائه نكرده و به مؤلفان مهم بسنده كرده و در معرفى آثار معاصران نواقصى داشته يا كمتر مورد نظر بوده است . « 1 » نزديك به فهرست آثار اين تأليف ، پژوهشى است كه محققان البرهان زركشى در آغاز و پاورقى برخى از علوم آن به‌عمل آورده‌اند . آن پژوهش نيز بعضى از علوم را شامل نيست و در معاصران ، ناقص و نامنظم است . 4 . چكيده اين نگاشته در علوم قرآن ( تعريف ، تقسيم ، پيدايش ، سير ، پيشرفت و فهرست تأليفات به عمل آمده در آن ) است كه در سه فصل سامان يافته است : فصل اول با عنوان « تعريف و تقسيم علوم قرآن » در دو بخش است . در بخش اول تعريف علوم ، قرآن و علوم قرآن در لغت و اصطلاح و موضوع و فائده آن و در بخش دوم ، تقسيم علوم قرآن با سير تاريخى و سپس براساس تأليفات به عمل آمده و مطابق با همين نوشتار ، مورد بحث است . فصل دوم ، با نام « تك علم‌ها و تك‌نگارىهاى علوم قرآن » در گسترده‌ترين فصل اين نوشته در نه بخش است : اول : نزول قرآن ؛ دوم : قراءات در سه قسمت قراءات ، تجويد ، وقف و ابتدا ، سوم : جمع و كتابت و تقسيمات قرآن در پنج قسمت رسم الخط و اختلاف مصاحف ، تقسيمات قرآن ، فواتح السور ، تناسب آيات و سور و تحريف‌ناپذيرى ؛ چهارم : اعراب قرآن ؛ پنجم : فضائل قرآن ؛ ششم : واژه‌شناسى قرآن در پنج قسمت غريب القرآن ( غريب ، معانى القرآن و مفردات ) ، وجوه و نظائر ، لغات ، مبهمات و فرهنگ‌هاى قرآنى ( فرهنگ‌ها ، فهرست‌ها ، قاموس‌ها و معجم‌ها ) ؛ هفتم : محكم و متشابه ( معنوى و لفظى ) ؛ هشتم : ناسخ و منسوخ و نهم : اعجاز و بلاغت در دو قسمت اعجاز و علوم بلاغت قرآن مجيد . نحوه تنظيم مطالب در بخش‌هاى ياد شده ، غالبا به اين ترتيب است : تعريف علم در لغت و با استناد به كتاب‌هاى لغت كهن ؛ تعريف اصطلاحى علم و عنوان

--> ( 1 ) . همانجا .